Amerika Birleşik Devletleri, Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ) ayrılma sürecini resmen tamamladı. ABD Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (HHS), Başkan Donald Trump’ın uzun süredir gündeminde olan bu kararın hukuki ve idari boyutlarıyla sonuçlandığını açıkladı.

Başkan Trump, ilk başkanlık döneminde başlattığı DSÖ’den çekilme sürecini, ikinci döneminin ilk gününde imzaladığı kararnameyle kesinleştirmişti. ABD mevzuatına göre, örgütten ayrılmak için bir yıl önceden resmi bildirim yapılması ve tüm mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerekiyor.

Ancak mevcut durumda ABD’nin DSÖ’ye yaklaşık 260 milyon dolarlık borcu bulunuyor. Hukuk çevreleri, Washington yönetiminin bu borcu ödeme ihtimalinin düşük olduğunu ve DSÖ’nün söz konusu tutarı tahsil edebilmek için sınırlı yasal imkanlara sahip olduğunu belirtiyor.

“Söz verdik ve sözümüzü tuttuk”

HHS tarafından yapılan açıklamada, DSÖ’ye aktarılan tüm ABD hükümeti fonlarının kesildiği bildirildi. Ayrıca örgüt bünyesinde görev yapan ABD’li personel ve yüklenicilerin geri çağrıldığı, ABD’nin DSÖ sponsorluğundaki komiteler, liderlik yapıları ve teknik çalışma gruplarındaki resmi katılımının da sona erdiği ifade edildi.

Üst düzey bir yönetim yetkilisi, alınan kararı savunarak, “Verdiğimiz değeri, parayı ve personeli geri alamıyorduk. Söz verdik ve sözümüzü tuttuk” ifadelerini kullandı. Yetkili, DSÖ’nün Amerikan halkının çıkarları doğrultusunda hareket etmediğini öne sürdü.

Ayrılık kararının gerekçeleri

Trump yönetimi, DSÖ’den çekilme kararını bir dizi gerekçeye dayandırıyor. Bu gerekçeler arasında, örgütün pandeminin ilk döneminde küresel acil durum ilan etmekte geciktiği ve Çin’in veri paylaşımındaki tutumuna yeterince karşı çıkmadığı iddiaları yer alıyor.

Ayrıca DSÖ’nün şeffaflık ve hesap verebilirlik alanlarında beklenen reformları hayata geçirmediği savunuluyor. ABD’li yetkililer, ulusal sağlık politikalarının “sorumsuz yabancı bürokratlar” tarafından sınırlandırılmasını kabul etmediklerini dile getiriyor.

Küresel sağlıkta yeni yol haritası

ABD yönetimi, DSÖ’den ayrılmasına rağmen küresel sağlık alanındaki etkisini sürdüreceğini öne sürüyor. Bu kapsamda, çok taraflı yapılar yerine ülkelerle doğrudan ikili anlaşmalar yapılması, sivil toplum kuruluşları ve dini gruplarla iş birliklerinin artırılması planlanıyor. Yeni stratejide ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) öncü rol üstlenmesi bekleniyor.

Uzmanlardan uyarı

Öte yandan çok sayıda sağlık uzmanı, ABD’nin DSÖ’den ayrılmasını sert şekilde eleştiriyor. Uzmanlar, küresel bir sağlık örgütünden kopmanın, ülkeyi gelecekte ortaya çıkabilecek biyolojik tehditler karşısında daha savunmasız hale getirebileceği uyarısında bulunuyor.