İran Başsavcısı Muhammed Cafer Muntazari, 22 yaşındaki Mahsa Emini’nin ölümüne yol açmakla suçlanan ahlâk polisinin lağvedildiğini duyurdu.

İran yetkili makamlarının bu kararı, ahlâk polisi tarafından gözaltına alınan Mahsa Eminin, üç gün sonra 16 Eylül’de hastaneden ölmesinden sonra başlayan ve yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesine yol açan gösterilerden sonra geldi.

İran haber ajansı Isna’nın haberine göre, Başsavcı Muntazari, kutsal olarak nitelendirilen Kum kentinde dün akşam yaptığı açıklamada, “Ahlak polisinin yargı erkiyle hiçbir ilgisi yoktur ve onu kuranlar tarafından lağvedilmiştir” dedi.

“Gasht-e Ershad” yani “Rehber Devriyeleri” adı verilen ahlâk polisi, “edep ve tesettür kültürünü yaymak” için İslamcıların İran’da iktidara gelmesinden sonra kurulmuştu ve kadınların kılık kıyafetinin islamî koşullara uygun olup olmadığını denetlemekle görevliydi. Başsavcı Muhammed Cafer Muntazari, dün Parlamentonun ve yargı erkinin zorunlu başörtüsü takma konusunda çalıştığını söylemiş, ancak ilgili yasada ne tür bir değişiklik olabileceği konusunda bilgi vermemişti.

Peçe, başörtüsü gibi örtünme araçlarının kadınlar tarafından kullanılması, İran’da İslamcıların 1979’da iktidara gelmesinden dört yıl zorunlu hale getirildi.

İran’da Başörtüsü zorunluluğu çok hassas bir konu! Bu alanda iki cephe oluşmuş durumda. Birincisi, peçeyi zorunlu kılan 1983 yasasına sıkı sıkıya bağlı olanlar, diğeri de başörtüsü takıp takmamayı kadınların tercihine bırakılması savunan ilerici kesim.

Ülkede 1983'ten beri yürürlükte olan bir yasaya göre, İranlı ve yabancı kadınların, hangi dine mensup olduklarına bakılmaksızın toplum içinde peçe ya da başörtüsü takması ve bol giysiler giymesi zorunlu kılınmıştı.

Ancak Cumhurbaşkanı Reisi tarafından 5 Temmuz'da yürürlüğe konulan “ülkenin başörtüsü ve iffetiyle ilgili” bir yasa, kadınlara yeni kısıtlamalar getiriyor. Kısıtlama, başörtüsünün saç, boyun ve omuzlara dek inmesini zorunlu kılıyor.

Ancak Reisi, Tahran'da dün düzenlediği basın toplantısında, olası değişikliklere kapı açmış görünmüş ve “Anayasamızın sağlam ve değişmez değer ve ilkeleri vardır (…) ancak Anayasanın uygulanma yöntemleri vardır ve değiştirilebilir” demişti.

Mahsa Emini'nin ölümü ve sonrasında başlayan gelen protestolardan bu yana, özellikle Tahran'ın lüks kuzey kesiminde, giderek artan sayıda kadın başlarını açıyor. 24 Eylül'de, protestoların başlamasından bir hafta sonra başörtüsü zorunluluğunun kaldırılması çağrısı yapılmıştı.

Eski reformcu Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi'nin (1997-2005) akrabaları tarafından kurulan İslami İran Halk Birliği, eylül sonunda yaprığı bir basın açıklamasında, yetkililerden “başörtü zorunluluğu yasasının iptalinin” yolunu açan yasal unsurları hazırlamalarını talep etmişti.

İran makamları ise, gösterilerin çoğunu “ayaklanma” olarak görüyor ve özellikle yabancı güçleri bu hareketin arkasında olmakla ve İslam Cumhuriyetini istikrarsızlaştırmaya çalışmakla suçluyor. 

Norveç’te yerleşik sivil toplum kuruluşu İran İnsan Hakları Derneğine göre, protesto gösterilerinde bugüne kadar ülke genelinde toplam 448 protestocu öldürüldü.

İran makamları ise güvenlik kuvvetleri mensupları da dahil olmak üzere 200-300 kişinin bu gösterilerde hayatını kaybettiğini ifade ediyor.

Protestoların başlamasından bu yana binlerce insan da tutuklandı. 

Sinema oyuncusu Mitra Hacer dün evinde tutuklanmıştı. Hacer, kısa bir süre önce Instagram hesabında, İran'daki kadın hareketini desteklemek için Ekim ayında Berlin'de düzenlenen protestolarla ilgili bir video yayınlamıştı.