Hızla yaygınlaşan yüz tanıma sistemleri yapay zeka sayesinde hızla ilerliyor. Ancak biyometrik verilerin kötüye kullanılabileceği kaygılarını da beraberinde getiriyor. 

Avrupa Politika Analizi Merkezi'nin (CEPA) değerlendirmesine göre yüz tanıma pazarı, bugün 8 milyar dolardan 2030 yılına kadar 18 milyar dolara ulaşabilir.

Yüz taraması, parmak izi toplamaya veya iris kodlamaya kıyasla daha kolay. Ve birçok tüketici, ister bir cihazın kilidini açmak ister daha önce kimlik gerektiren bir uçağa binmek için olsun bu kolaylığı seviyor. Ancak biyometrik veriler kötüye de kullanılabilir ve hükümetler ve şirketler yüz tanıma teknolojisini kitlesel gözetim yapmak için kötüye kullanabilir. Araştırmalar, yüz tanıma algoritmalarının önyargılı ve hatalı olabileceğini, özellikle de renkli tenli kadınları yanlış tanımlama olasılığının daha yüksek olduğunu gösteriyor. 

Avrupa'da biyometrik sistemler, çalışmaya başlamadan önce katı gizlilik gerekliliklerini karşılamak durumunda. ABD'de yüz tanıma konusunda kapsamlı bir federal yasa bulunmamakla birlikte, eyaletler bu boşluğu doldurmak için acele ediyor. On sekiz eyalet, kolluk kuvvetleri veya geniş kamu kullanımı için eyalet çapında yüz tanıma teknolojisi düzenlemeleri yürürlüğe koyarken, üç eyalette ise yasalar değerlendirme aşamasında veya yürürlüğe girmesi planlanıyor. Kalan yirmi dokuz eyalette ise herhangi bir düzenleme yok. 

Çin'in gözetim sistemi

Çin bu konuda hiçbir tereddüt yaşamıyor. “Skynet” ve “Sharp Eyes” gibi projelerle büyük ölçekli gözetim sistemleri işletiyor. Pekin, 700 milyondan fazla kamera kullanıyor. Şanghay'da yetkililer, 50 milyon vatandaşı takip edebilmek için yüz tanıma kameralarının sayısını üç katına çıkarıyor. 15 Temmuz'da yürürlüğe giren yeni Ulusal Kimlik Doğrulama Yasası, Çin vatandaşlarını gerçek adlarını ve yüz taramalarını sunmaya teşvik ediyor. Bunun ardından, tüm çevrimiçi hesaplar için kullanılacak benzersiz bir kimlik kodu verilecek. 

Kitlesel gözetlemeye önlem

Hem ABD hem de Avrupa bu tür kitlesel gözetlemeyi önlemek istiyor.

Avrupa, düzenlemeleri sıkılaştırıyor. Yeni Yapay Zeka Yasası, biyometrik kimlik doğrulama dahil “yüksek riskli” sistemlere katı yükümlülükler getiriyor. Biyometrik veritabanlarını genişletmek için CCTV veya internetten veri çıkarılması, hedefli olmadığı ve kullanıcıların rızası olmadığı sürece yasaktır. 

Gönüllü yüz tanıma programları bile Avrupa'da sıkı bir denetime tabi tutuluyor. AB'deki havaalanı işletmecileri, biyometrik biniş işlemlerini genellikle AB vatandaşları için “isteğe bağlı” bir seçenek olarak konumlandırıyor, ancak veri koruma yetkilileri ve düzenleyiciler buna karşı çıkıyor. Yetkililer, bu sistemlerin çalışabilmesi için sağlam rıza akışları, veri minimizasyonu, saklama sınırları ve veri koruma etki değerlendirmeleri talep ediyor.

Cezalar ağır

ABD'li yüz tanıma şirketi Clearview AI, sosyal medyadan milyarlarca görüntüyü toplayarak Avrupa GDPR gizlilik yasasını ihlal ettiğinde, Hollanda düzenleyicileri 30,5 milyon avro para cezası uyguladı ve şirketin AB vatandaşlarının görüntülerini silmesini emretti. 

Avusturyalı gizlilik grubu noyb, geçen ay Avusturya'da Clearview yöneticilerini kişisel sorumluluğa ve hatta hapis cezasına tabi tutabilecek bir suç duyurusunda bulundu.

ABD'nin yüz tanıma teknolojisine yaklaşımı, önce pazar, sonra düzenleme şeklinde. Yüz tanıma teknolojisinin ticari veya kolluk amaçlı kullanımını düzenleyen kapsamlı bir federal yasa bulunmuyor. Düzenleme, federal öneriler ile eyalet ve yerel yasalardan oluşan bir yamalı bohça halindedir.

ABD'de gözetim amaçlı kullanım artıyor. Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza yetkililerinin, belgesiz göçmenleri tespit etmek için sürücülerin fotoğraflarını taramak üzere yüz tanıma teknolojisini kullandıkları bildiriliyor. Hükümet Sorumluluk Ofisi raporuna göre, FBI sürücü belgesi ve vize fotoğraflarını şüpheli suçluların yüzleriyle karşılaştırıyor.

Mahkemeler, yüz tanıma sisteminin yaygınlaştırılmasına geniş bir hareket alanı tanıyor. Seyirciler, New York'taki Madison Square Garden'ı yüz tanıma sistemini kullanarak girişi engellediği için dava ettiğinde, 2024 federal mahkemesi davayı reddetti.

Milano havaalanı davası, demokratik denetimin işlediğini gösteriyor. Bağımsız bir düzenleyici kurum biyometrik sistemi inceledi, güvenlik önlemlerinin yetersiz olduğunu tespit etti ve sistemi kapattı. Kimse tutuklanmadı. Şeffaf kurallar, bağımsız uygulama ve hesap verebilir karar alma gibi bu model yavaş. Karmaşık. Uyum maliyetleri yaratır. Ancak Batı'yı Çin'den ayırıyor.